Ziemia nasza Planeta XMC.PL

SuperGEO.XMC.PL

Planeta Ziemia Geografia Geologia Geodezja Tematy Informacje Teoria Mapy Świat

🌍 Ochrona litosfery

Degradacja litosfery jest procesem wieloprzyczynowym, skomplikowanym i mocno zaawansowanym, a jednocześnie bardzo dotkliwym i groźnym dla całej ludzkości.

Skuteczna ochrona tego elementu środowiska nie może więc polegać na pakiecie działań skoncentrowanych wyłącznie na samej litosferze. Przeciwstawienie się narastającym zagrożeniom litosfery jest możliwe przy realizacji kompleksowego, strategicznego programu ochrony środowiska, ściśle powiąza­nego z gospodarką funkcjonującą na zasadach ekorozwoju.

Strategiczne cele kompleksowej ochrony litosfery obejmują przede wszyst­kim:

- powstrzymanie procesów fizycznej, chemicznej, radiacyjnej i biologicz­nej degradacji litosfery;

- zapewnienie niezakłóconego toku naturalnego obiegu materii i energii w litosferze w ramach procesów rzeźbotwórczych, glebotwórczych, hydro­geologicznych oraz biologicznych;

- zapewnienie trwałości eksploatacji odnawialnych zasobów litosfery i jednocześnie maksymalne wydłużenie okresu czerpania użytków z nieod­nawialnych zasobów litosfery;

- ochronę najcenniejszych (krajobrazowo, ekologicznie) fragmentów lito­sfery przed wszelkimi formami antropopresji.

  1. Prawne i planistyczne instrumenty ochrony litosfery.

Wśród prawnych instrumentów ochrony litosfery najważniejszą rolę odgrywaj przepisy określające zasady reglamentacji lub gospodarowania zasobami środowiska. W szczególności istotne są reglamentacje w gospoda­rowaniu:

🌍 Degradacja Litosfery

Degradacja wskutek czynników naturalnych.

Do czynników naturalnych, powodujących degradację naturalną gleb, można zaliczyć zmiany klimatyczne, zmiany szaty roślinnej oraz przemieszczanie i degradację gleby wyniku erozji.

Źródłem degradacji litosfery są także jej współoddziaływania z atmo­sferą i hydrosferą. Obumarłe składni­ki biocenozy również wnoszą dolitosfery zanieczyszczenia przechwycone z hydrosfery i atmosfery. W ramach nieustannego krążenia substancji i pier­wiastków w biosferze część zanieczyszczeń i składników litosfery wchodzi w struktury organizmów żywych, a także ulega alokacji do hydrosfery (np. spływ wód i zanieczyszczeń do zbiorników wodnych, rozpuszczanie się w wodzie zanieczyszczeń zawartych w osadach dennych) i do atmosfery (unoszenie pyłów t powierzchni, ekshalacje gazów z wulkanów, z wysypisk odpadów, z kopalń).

Degradacja wskutek czynników antropogenicznych

Szacuje się, że człowiek w toku swojej ekspansji demograficznej i gospodar­czej zdegradował lub zniszczył ponad połowę istniejących na świecie zasobów gleby.

Czynniki antropogeniczne, powodujące degradację antropogeniczną gleb, są związane z uprawą, zmianowaniem, mechanizacją, melioracją ,chemizacją i wpływem wielu innych i przejawów działalności gospodarczej.

Antropogeniczne przeobrażenia i degradacje litosfery przede wszystkim dotyczą:

  • przekształceń powierzchni ziemi,
  • zmian fizyczno-chemicznych właściwości skał,
  • zmian rozkładu pól naprężeń w utworach skalnych, - zmian hydrogeologicznych,
  • tworzenia gruntów antropogenicznych (inżynierskie mieszanki g

    [Czytaj Więcej]

🌍 Stan i przyczyny degradacji gleb

Degradacja gleby - polega na spadku jej urodzajności spowodowanym takimi czynnikami środowiska, które pogarszają warunki życia i plonowania roślin uprawnych, wpływają trwale na skład gatunkowy roślinności, zmniejszają wartość użytkową płodów rolnych i leśnych oraz pogarszają ekologiczną funkcję w ekosystemach przez pokrywę glebowo-roślinną. Skutkiem działania tych czynników jest obniżenie jakości i ilości próchnicy w glebie, wymywanie kationów zasadowych (wapnia, potasu i magnezu) oraz zakwaszanie gleby i niszczenie jej struktury, a w dalszej kolejności spadek zasobności i żyzności gleby.

Wierzchnie warstwy litosfery są przetwarzane w długotrwałych pro­cesach fizyczno-chemicznych i biologicznych (przy istotnym udziale mikro­organizmów), które przekształcają stopniowo skaty w gleby będące bazą egzystencji wszystkich organizmów lądowych. Procesy glebotwórcze trwają nieustannie, utrzymując się w równowadze dynamicznej dzięki stałemu obie­gowi materii i energii, którego to obiegu gleby są ważnym ogniwem. Antro­pogeniczna presja na litosferę prowadzi do coraz szybszego degradowa­nia gleb w skali globalnej. Degradacja ta ma charakter bezwzględny lub względny. Bezwzględność oznacza tu trwałość obniżenia lub utratę biologicz­nej aktywności środowiska glebowego. Degradacja względna gleb polega na przeobrażeniu dotychczasowego układu w nowy. Spadek aktywności bio­logicznej jest wtedy charakterystyczny tylko dla okresu przejściowego. Wyróż­nia się także zjawisko zmęczenia gleb, polegające na zwolnieniu funkcji i procesów glebowych.

Do najważniejszych przyczyn degradacji gleb zalicza się:

  • trzebież lasów oraz niszczenie naturalnych pokryw roślinnych i synan­tropizację szaty roślinnej:
  • zaburzenie stosunków wodnych (przesuszenie lub

    [Czytaj Więcej]

🌍 Zasoby litosfery

  • Podział na zasoby niewyczerpalne i wyczerpalne.
  • Gospodarka zasobami.

Czerpanie użytków z wewnętrznej budowy litosfery nieuchronnie prowadzi do zużywania zasobów mineralnych i zajmowania znacznych powierzchni gruntu. Pośrednio górnictwo powoduje uruchomienie licznych procesów degradacji wszystkich elementów środowiska, zarówno na etapie eksploatacji złoża, jak i przetwórstwa kopalin, ich wykorzystania gospodarczego oraz składowania odpadów.

Eksplozja demograficzna wymusza stały wzrost zapotrzebowania na zaso­by litosfery. Zasoby te powstają zazwyczaj w procesach o przebiegu liczonym w geologicznej skali czasowej. Tylko część złóż powstaje i odnawia się w czasie historycznym (np. kreda jeziorna i jeziorne rudy żelaza, gipsy, solanki, wody mineralne). Podstawowe użytki mineralne litosfery należą do grupy nieod­nawialnych, ściśle określonych zasobów geologicznych. Nie wszystkie z tych zasobów są już odkryte, ale i znaczna część rozpoznanych zasobów nie może być bilansowana i wykorzystywana na danym etapie rozwoju gospodarczego ze względu na trudności w dostępie lub zbyt wysokie koszty. Jeżeli uwzględ­nimy straty eksploatacyjne, to okazuje się, że zaledwie 25-30% udokumen­towanych zasobów jest wykorzystywane.

Obecnie wydobywa się na świecie kopaliny w ilości znacznie ponad 100 mld t w ciągu roku, z czego część bez pełnego uzasadnienia i w spo­sób rabunkowy. Przez ostatnie ćwierć wieku wydobyto z litosfery więcej surowców niż w całej historii ludzkości. Coraz bliższy staje się więc moment całkowitego wyczerpania się zasobów surowców mineralnych Kluczową kwestią staja się racjonalność i oszczędność eksploatacji zasobów, wydłużające perspektywę korzystania z tych bogactw przy zmniejszeniu uciążliwości dla środowiska.

Gleba to zewnętrzna część litosfery, tworzy się w wyniku długotrwałego procesu glebotwórczego. Składa się z części mineralnych, organicznych oraz niewielkich ilości wody i tlenu. Ogólnie można je podzielić na: strefowe i a-strefowe. Powstała w wyniku wietrzenia skal pod wpływem czynników abiotycznych (klimatycznych), a także dzięki działalności glebotwórczej świata organicznego- mikroorganizmów glebowych, roślin i zwierząt, w pewnych zaś wypadkach także w wyniku gospodarczej działalności człowieka. Czynnikiem, od którego również zależą procesy tworzenia się gleby jest rzeźba terenu, przyczyniająca się do jej spłukiwania lub nanoszenia.

Struktura gleb - jest to stan połączenia niejednorodnych, elementarnych cząstek stałej fazy glebowej. Struktury gleb mineralnych i organicznych znacznie różnią się od siebie.

Najczęściej spotykane typy agregatów strukturalnych gleb mineralnych to:

  • struktura warstwowa (agregaty zbudowane są z cienkich, poziomo ułożonych płytek - łusek lub blaszek) - spotyka się je często w madach;
  • struktura słupkowa (agregaty o kształcie wydłużonym i niewyraźnych, zaokrąglonych krawędziach, ułożone pionowo, o wysokości do kilkunastu centymetrów) - struktura spotykana w glebach klimatu suchego i pół suchego;
  • struktura pryzmatyczna (agregaty o ostrych krawędziach, kształcie zbliżonym do sześcianów i o wymiarach dochodzących do kilkudziesięciu milimetrów) – charakterystyczna dla gleb typu iły, gliny ciężkie, głównie w strefie klimatu wilgotnego, ujawniająca się podczas wysychania tych gleb, które rozpadają się wtedy na luźne pryzmaty;
  • struktura sferyczna (agregaty zbliżone kształtem do kul o wymiarach do kilku­dziesięciu milimetrów) - agre

    [Czytaj Więcej]